SAE U.S.A - World Council of Hellenes Abroad (SAE)

Από τους Πρωτοέλληνες της Βόρειας Πίνδου τη 2η χιλιετία, στους Μακεδνούς, τους Δωριείς και τους Μακεδόνες

Τα αρχαιολογικά ευρήματα και οι ιστορικές μαρτυρίες δείχνουν ότι γύρω στα 2200-2100 π.Χ. τα ελληνόφωνα φύλα βρίσκονται εγκατεστημένα στην περιοχή της Βόρειας Πίνδου. Πρόκειται για τα πρωτοελληνικά εκείνα φύλα που πιστεύεται ότι είχαν διασπασθεί από το κύριο σώμα της οικογένειας των Ινδοευρωπαϊκών λαών κατά την Πέμπτη χιλιετία π.Χ. και διασκορπίστηκαν σε όλη την περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως Βόρεια Ελλάδα.

Τους πρώτους αιώνες της 2ης χιλιετίας π.Χ. ξεχωρίζουν τρεις βασικές ελληνόφωνες ομάδες: α) η Νοτιοανατολική ομάδα (περιοχή Β.Δ. Θεσσαλίας), με κύριους εκπροσώπους της τους Ίωνες, β) η Ανατολική ομάδα με δύο διαλεκτικές υποδιαιρέσεις, την Αρκαδική και την Αιολική και γ) η Δυτική ομάδα, όπου πολυπληθέστερη εμφανίζεται η φυλή των Μακεδνών.

Κατά την εποχή αυτή, τα πρωτοελληνικά αυτά φύλα, με πρώτους τους Ίωνες, αρχίζουν την αργή πορεία τους προς το νότο. Εκεί θα έρθουν σε επαφή με προελληνικούς πληθυσμούς, τους κρητονησιωτικούς, οι οποίοι έχουν υψηλό πολιτιστικό επίπεδο. Μετά τους Ίωνες, την ίδια πορεία προς το νότο θα ακολουθήσουν τα ανατολικά φύλα, που χρησιμοποιούν την αιολική διάλεκτο. Από τα φύλα αυτά, που περιλαμβάνουν τους Αχαιούς, τους Λάπιθες, τους Μινύες κτλ., θα αναπτυχθεί ο μυκηναϊκός πολιτισμός.

Μακεδνοί και Δωριείες

Τα δυτικά φύλα, και κυρίως οι Μακεδνοί, θα διασπασθούν. Μια ομάδα τους θα κινηθεί προς τη Στερεά και την Πελοπόννησο. Μια άλλη θα εγκατασταθεί στην περιοχή της Δωρίδας, όπου θα αναμειχθεί με ντόπιους πληθυσμούς και τελικά θα πάρει το όνομα των Δωριέων. Μια τρίτη ομάδα θα στραφεί στη Θεσσαλία, ενώ η τέταρτη – οι Μακεδόνες – θα αναπτυχθεί στην περιοχή της σημερινής Δυτικής, Νότιας και Κεντρικής Μακεδονίας. Η ομάδα αυτή – ελληνόφωνη όπως και οι άλλες – δε θα κινηθεί προς το νότο, αλλά θα παραμείνει για αρκετούς αιώνες μακριά από τη ραγδαία πολιτιστική πρόοδο των συγγενών φύλων που έχουν έρθει σε επαφή με τους ανεπτυγμένους κρητονησιωτικούς πληθυσμούς του νότου.

Η σύντομη αυτή εξιστόρηση της μετακίνησης των ελληνόφωνων φύλων από το βορρά προς το νότο μας δίνει και την εξήγηση της συγγένειας Μακεδόνων και Δωριέων, την οποία αναφέρουν συχνά αρχαίοι συγγραφείς. Οι Μακεδόνες δεν είναι Δωριείς, γιατί, όπως είδαμε, το όνομα των Δωριέων είναι μεταγενέστερο και επίκτητο. Ωστόσο και τα δύο φύλα ανήκουν στην ίδια εθνογλωσσική ομάδα των Μακεδνών, από όπου αποσπάσθηκαν για να ακολουθήσουν διαφορετική πορεία προς το νότο.

Κατά τους ιστορικούς χρόνους -8ος αιώνας π.Χ.- οι απομακρυσμένοι από την πολιτιστική κοσμογονία του νότου Μακεδόνες έρχονται σιγά σιγά στο προσκήνιο της ιστορίας.

Τον 7ο αιώνα η Ορεστίς (σημερινή περιοχή Καστοριάς) αναφέρεται ως κοιτίδα της μακεδονικής δυναστείας των Αργειάδων και των Τημενιδών. Η ονομασία αυτή δημιούργησε την εντύπωση ότι οι Μακεδόνες βασιλείς κατάγονταν από το Άργος της Πελοποννήσου. Σήμερα όμως πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι δεν πρόκειται για το Άργος της Πελοποννήσου αλλά για το Άργος Ορεστικό (στα νότια της Καστοριάς). Η ύπαρξη του ίδιου τοπωνυμίου, που προκάλεσε τη σύγχυση ως προς την προέλευση της Μακεδονικής δυναστείας, δηλώνει την κοινή εθνογλωσσική προέλευση των Μακεδόνων και των άλλων ελληνικών φύλων του νότου. Κατά συνέπεια, το Άργος, και στις δύο περιπτώσεις, είναι τοπωνύμιο αυτοφυές και όχι δάνειο.

Επέκταση των Μακεδόνων Ανατολικά

Κατά τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ. οι Μακεδόνες κινούνται προς τα ανατολικά της Ορεστίδος και εγκαθίστανται διαδοχικά στις επαρχίες Πιερίας, Βοττιαίας (περιοχή Βερμίου), Εορδαίας (σημερινής Πτολεμαϊδας) και Αλμωπίας (σημερινής Αριδαίας). Στη συνέχεια, διαβαίνουν τον Αξιό και πλησιάζουν τα όρια της Χαλκιδικής. Τα προηγούμενα φύλα που ζουν στις περιοχές αυτές – Πελασγοί κτλ. – απωθούνται και σε ορισμένες περιοχές αφομοιώνονται.

Στο μεταξύ έχει αρχίσει να αίρεται η απομόνωση των Μακεδόνων, καθώς οι επιδράσεις του ανεπτυγμένου Νότου διεισδύουν στη Μακεδονία μέσω των αποικιών που ιδρύονται στη Χαλκιδική και της πύκνωσης της θαλάσσιας και χερσαίας επικοινωνίας. Έτσι, σημειώνεται ραγδαία πολιτιστική άνοδος στο μακεδονικό χώρο, η οποία φτάνει στο απόγειό της την εποχή των βασιλέων Αμύντα, Φιλίππου Β΄ και Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Τα νέα ευρήματα της αρχαιολογίας σε συνδυασμό με γλωσσολογικές αναλύσεις και η ανεύρεση πλήθους νέων επιγραφών – όλων ελληνικών – με πλούσιο δειγματολόγιο ελληνικών ονομάτων αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει διακοπή, ούτε πολιτιστική ούτε γλωσσική, της ενότητας των Μακεδόνων με τους υπόλοιπους Έλληνες. Άλλωστε, η διάδοση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού σε όλο το γνωστό κόσμο από τους Μακεδόνες του Μ. Αλεξάνδρου αποτελεί την πιο κατηγορηματική επιβεβαίωση αυτού του γεγονότος. Ενός γεγονότος που επικυρώνεται κάθε χρόνο από τα νέα αρχαιολογικά ευρήματα που έρχονται στο φως, είτε στις μεγάλες ανασκαφές της Πέλλας, της Βεργίνας, του Δίου και της Σίνδου, είτε σε δεκάδες λιγότερο γνωστές, όπως στις περιοχές Βοΐου, Κοζάνης, Καστοριάς, Φλώρινας, Έδεσσας, Αριδαίας, Κιλκίς, Καβάλας και βέβαια Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής.

Πηγή: περιοδικό «Ελληνική Διασπορά» του ΑΠΕ-ΜΠΕ